Azyl czy ENA w sprawie Ziobry i Romanowskiego po zmianie władzy na Węgrzech?
Wydanie Ziobry i Romanowskiego stało się realnym scenariuszem po wygranej partii Tisza Pétera Magyara w wyborach parlamentarnych 12 kwietnia 2026 roku, która zakończyła 16-letnie rządy Viktora Orbána. Obaj politycy PiS przebywają w Budapeszcie – Romanowski od grudnia 2024 roku, Ziobro od końca 2025 – pod ochroną azylu udzielonego przez rząd Orbána. Prokuratura Krajowa zarzuca im udział w nieprawidłowościach przy wydatkowaniu środków z Funduszu Sprawiedliwości, a wobec Ziobry sformułowano 26 zarzutów.
Magyar zapowiedział w kampanii, że jeśli Tisza przejmie władzę, obaj politycy zostaną wydani Polsce już pierwszego dnia nowego rządu. W praktyce droga do tego prowadzi przez gąszcz procedur prawnych, a nowy parlament zbierze się dopiero w ciągu 30 dni od wyborów. Do tego czasu formalnie rządzi jeszcze Orbán.
GŁOSY ZA wydaniem Ziobry i Romanowskiego Polsce
- Prawo unijne: Protokół nr 24 do Traktatów stanowi, że państwa członkowskie UE uznaje się wzajemnie za bezpieczne kraje pochodzenia, co zasadniczo wyklucza udzielanie azylu obywatelom innych państw UE.
- Mechanizm ENA: Europejski nakaz aresztowania działa jako uproszczona procedura wydawania osób między państwami UE i opiera się na zasadzie wzajemnego zaufania sądów – zdaniem prawników z kręgu TSUE udzielenie azylu nie stanowi samoistnej podstawy do odmowy wykonania ENA.
- Zarzuty kryminalne: Sprawa dotyczy nie działalności politycznej, lecz zarzutów o charakterze kryminalnym – ustawianie konkursów na dotacje, kierowanie zorganizowaną grupą przestępczą i ingerowanie w procedury przyznawania środków publicznych.
- Deklaracja nowej władzy: Péter Magyar po wygranych wyborach potwierdził, że sprawa polskich polityków jest dla niego priorytetem i zapowiedział cofnięcie ochrony oraz rewizję procedur azylowych.
- Naruszenie lojalnej współpracy: Konferencja Ambasadorów RP oceniła udzielenie azylu jako naruszenie zobowiązań traktatowych Węgier i przypadek nadużycia prawa.
GŁOSY PRZECIW wydaniu Ziobry i Romanowskiego Polsce
- Status ochronny: Romanowski i Ziobro posiadają formalną decyzję azylową wydaną przez węgierski organ administracyjny na podstawie ustawy o prawie azylu z 2007 roku, co daje im ochronę międzynarodową do czasu cofnięcia tej decyzji.
- Lex Ziobro: Od 1 stycznia 2026 roku obowiązuje na Węgrzech nowelizacja prawa, która nakazuje sądom odmawiać wykonania ENA wobec osób posiadających status uchodźcy w którymkolwiek państwie UE – uchylenie tej ustawy wymaga działań parlamentarnych.
- Upolitycznienie procesu: Obrońcy obu polityków powołują się na publiczne wypowiedzi przedstawicieli władzy w Polsce, które ich zdaniem naruszają domniemanie niewinności – sędzia Łubowski, uchylając pierwszy ENA za Romanowskim, wskazał na ingerencję władzy wykonawczej w niezależność sądownictwa.
- Proceduralne bariery: Nawet po zmianie rządu cofnięcie azylu wymaga decyzji administracyjnej, a następnie sąd węgierski musi osobno rozpatrzyć każdy ENA – zgodnie z Decyzją Ramową 2002/584 cały proces może trwać do 60 dni od zatrzymania, z możliwością przedłużenia o kolejne 30.
- Paszport genewski: Po otrzymaniu azylu obaj politycy uzyskali dokumenty podróży przewidziane Konwencją Genewską, które umożliwiają im opuszczenie Węgier przed ewentualnym zatrzymaniem.
NARRACJE POBOCZNE
W polskiej debacie pojawiają się głosy, że sprawa Ziobry i Romanowskiego nie dotyczy wyłącznie prawa, lecz jest elementem szerszego sporu o rozliczenie rządów PiS. Część komentatorów prawicowych porównuje ściganie obu polityków do przypadku Carlesa Puigdemonta, katalońskiego polityka ściganego przez Hiszpanię – choć konteksty prawne różnią się znacząco, bo Belgia nie udzieliła Puigdemontowi azylu. Poseł PiS Mariusz Gosek zasugerował, że obaj politycy mają już alternatywny plan na wypadek zmiany władzy na Węgrzech, nie podając jednak żadnych konkretnych szczegółów.
W obiegu internetowym funkcjonuje też narracja, według której cała sprawa Funduszu Sprawiedliwości jest sfabrykowana przez obecną koalicję rządzącą w celu eliminacji opozycji – brak na to dowodów, a zarzuty prokuratorskie opierają się m.in. na ustaleniach kontroli NIK.
NIEPEWNOŚCI
Kluczową niewiadomą pozostaje, jak szybko nowy rząd Magyara będzie w stanie realnie przejąć kontrolę nad instytucjami po 16 latach rządów Fideszu. Sądownictwo, administracja i służby na Węgrzech są głęboko przesiąknięte wpływami poprzedniej władzy, co może utrudniać szybkie działania.
Nie wiadomo też, jaki dokładnie rodzaj ochrony międzynarodowej otrzymali obaj politycy – władze węgierskie nie ujawniły szczegółów, a między statusem uchodźcy a ochroną uzupełniającą istnieją istotne różnice prawne. Od tego zależy procedura cofnięcia ochrony i czas potrzebny na uruchomienie ENA.
Osobną kwestią jest sytuacja Ziobry, wobec którego polski sąd wciąż nie wydał ENA – obrońcy skutecznie odwlekają procedurę wnioskami formalnymi. Bez tego dokumentu nawet zmiana władzy w Budapeszcie nie pozwoli na jego zatrzymanie na terenie UE.
SONDAŻ
Czy Ziobro i Romanowski powinni zostać wydani polskiemu wymiarowi sprawiedliwości?
FAQ
Czym różni się ENA od klasycznej ekstradycji?
Europejski nakaz aresztowania to uproszczona procedura wydawania osób między państwami UE, oparta na wzajemnym uznawaniu orzeczeń sądowych. W odróżnieniu od ekstradycji nie wymaga udziału kanałów dyplomatycznych – decyzję podejmuje bezpośrednio sąd państwa wykonującego nakaz na podstawie Decyzji Ramowej z 2002 roku.
Czy azyl w państwie UE blokuje wykonanie ENA?
W prawie unijnym nie ma jednoznacznej podstawy do odmowy wykonania ENA wyłącznie z powodu posiadania azylu. Węgierska nowelizacja z 1 stycznia 2026 roku wprowadziła taki zakaz na poziomie krajowym, ale eksperci wskazują, że przepis ten może być sprzeczny z prawem UE i zostać uchylony przez nowy parlament.
Ile może potrwać procedura wydania po cofnięciu azylu?
Po formalnym cofnięciu ochrony i zatrzymaniu osoby poszukiwanej sąd węgierski ma 60 dni na wydanie orzeczenia w sprawie wykonania ENA. Przy dobrowolnej zgodzie na przekazanie termin skraca się do 10 dni. W praktyce cały proces – od zmiany rządu po fizyczne przekazanie – może zająć od kilku tygodni do kilku miesięcy.
Komentarze