Czy Pfizer miał prawo sięgnąć po pieniądze PAŻP?
1 lipca 2026 roku Polska Agencja Żeglugi Powietrznej dostała z Brukseli pismo, którego się nie spodziewała. Eurocontrol poinformował, że zajmuje jej wierzytelności z tytułu opłat trasowych. Powód: nieprawomocny wyrok belgijskiego sądu z 1 kwietnia 2026 roku w sporze Pfizer przeciwko Polsce o nieodebrane szczepionki na COVID-19.
Egzekucja Pfizera wobec środków PAŻP dotknęła podmiot, który nie był stroną sporu. Agencja nie podpisywała umowy szczepionkowej, nie brała udziału w procesie i nie ma z nim nic wspólnego. A jednak zablokowano jej pieniądze stanowiące ponad 80 procent przychodów. Kwota wyroku to 5 mld 644 mln zł plus około 170 mln zł kosztów procesowych. Minister infrastruktury Dariusz Klimczak przyznał, że do końca roku agencja może potrzebować miliarda złotych wsparcia z budżetu.
Spór o legalność tego kroku dzieli prawników i polityków. Jedni mówią o normalnej windykacji, drudzy o nadużyciu prawa. Poniżej argumenty obu stron.
ARGUMENTY ZA egzekucją Pfizera wobec PAŻP
- Wyrok wykonalny: Belgijskie prawo dopuszcza egzekucję wyroku pierwszej instancji przed jego uprawomocnieniem, a polski wniosek o wstrzymanie egzekucji sąd oddalił. Pfizer nie łamał więc żadnej reguły, tylko skorzystał z tego, co przewiduje tamtejsza procedura.
- Jurysdykcja belgijska: Eurocontrol ma siedzibę w Brukseli, co poddaje go jurysdykcji belgijskich organów egzekucyjnych. Aktywa państwa polskiego znajdujące się fizycznie w Belgii są w zasięgu wierzyciela.
- Brak dobrowolnej zapłaty: Skarb Państwa nie uregulował zasądzonej kwoty, więc prawnicy Pfizera sięgnęli po dostępny majątek. Wierzyciel z prawomocnym w Belgii tytułem nie musi czekać na dobrą wolę dłużnika.
- Stanowisko koncernu: Pfizer twierdzi, że jedynie korzysta z mechanizmów egzekwowania prawa i broni wartości zobowiązań umownych zawartych w czasie pandemii.
- Utarta ścieżka: Mechanizm nie jest nowy. Wierzyciele komercyjni od lat sięgają po środki w Eurocontrol, a precedens sprawy przeciwko Albanii otworzył drogę do takich zajęć.
- To wina decyzji z 2022 roku: Sąd w Brukseli uznał, że ani wojna w Ukrainie, ani spadek zakażeń nie uzasadniały odstąpienia od kontraktu, a zarzut nadużycia pozycji dominującej odrzucił.
ARGUMENTY PRZECIW egzekucji Pfizera wobec PAŻP
- PAŻP to nie Skarb Państwa: Ustawa o PAŻP wprost stanowi, że Skarb Państwa nie odpowiada za zobowiązania Agencji, a Agencja za zobowiązania Skarbu Państwa. Zajmowanie jej pieniędzy za dług państwa przeczy tej konstrukcji.
- Nikt jej nie pytał: Agencja nie była stroną umowy ani postępowania, a mimo to ponosi konsekwencje rozstrzygnięcia, w którym nie mogła się bronić.
- Pieniądze celowe: Opłaty trasowe mają służyć finansowaniu bezpieczeństwa ruchu lotniczego. Krytycy powołują się na immunitet organizacji międzynarodowych i Konwencję chicagowską.
- Efekt nieproporcjonalny: Mecenas Krzysztof Łyszyk zauważa, że zajęte środki nie wystarczą na zaspokojenie całego roszczenia, więc trudno uznać ten sposób za najbardziej efektywny ekonomicznie.
- Niebezpieczny precedens: Związek zawodowy kontrolerów ruchu lotniczego ATCEUC już wcześniej ostrzegał, że belgijskie orzeczenia tworzą groźny precedens dla stabilności całej europejskiej sieci lotniczej.
- Ocena polityczna: Poseł PiS Jerzy Polaczek nazwał decyzję ogromnym nadużyciem prawa, wskazując na uderzenie w sektor krytyczny dla bezpieczeństwa.
SONDAŻ
Czy Pfizer powinien móc odzyskiwać dług Polski z pieniędzy należnych PAŻP?
NIEPEWNOŚCI
Nie znamy pełnego uzasadnienia belgijskiego postanowienia o zajęciu. Sam Eurocontrol odmawia komentarza, powołując się na toczące się postępowanie, więc opieramy się głównie na komunikacie PAŻP i relacjach mediów.
Nie wiadomo, jak belgijski sąd oceni sprzeciw agencji. Kluczowe będzie to, czy uzna PAŻP za podmiot na tyle odrębny od Skarbu Państwa, że jej wierzytelności nie mogą służyć spłacie długu państwa. Analogiczne działanie wobec rumuńskiej ROMATSA sugeruje, że praktyka jest szersza, ale jej wynik również pozostaje otwarty.
Rozbieżne są też szacunki skali problemu. Rząd mówi o zabezpieczonych środkach na najbliższe miesiące, część analiz wskazuje na poduszkę finansową wystarczającą na około trzy miesiące. Nie znamy też ostatecznego wyniku apelacji, na którą Ministerstwo Zdrowia ma 60 dni od doręczenia wyroku.
NARRACJE POBOCZNE
W debacie pojawia się wątek intencji marketingowych. Część komentatorów sugeruje, że koncernowi mogło zależeć na rozgłosie i presji, skoro zajęte środki i tak nie pokrywają całego roszczenia.
Osobno rozwija się narracja o bezradności państwa wobec globalnych koncernów. Europosłanka Konfederacji Ewa Zajączkowska-Hernik pisała o starciu z Big Pharmą, w którym Polska nie ma narzędzi obrony.
W obiegu internetowym krążą też przekonania bardziej spekulacyjne: że sprawa jest elementem szerszego nacisku Pfizera na państwa kwestionujące kontrakty pandemiczne, albo że blokada finansowania kontroli lotów stanowi formę szantażu wobec sektora bezpieczeństwa. Nie mają one potwierdzenia w dostępnych dokumentach i funkcjonują jako element nastrojów, a nie ustaleń.
FAQ
Czym są opłaty trasowe?
To należności, które linie lotnicze płacą za przelot nad terytorium danego państwa. Eurocontrol pobiera je centralnie i przekazuje krajowym agencjom. Dla PAŻP stanowią ponad 80 procent przychodów.
Co oznacza zajęcie wierzytelności?
Eurocontrol musi wstrzymać wypłaty na rzecz PAŻP, zarówno środków już zgromadzonych, jak i przyszłych wpływów, do czasu zaspokojenia roszczenia lub innego rozstrzygnięcia sądu.
Czy egzekucja przed prawomocnym wyrokiem jest w Belgii dopuszczalna?
Tak. Belgijska procedura pozwala egzekwować wyrok pierwszej instancji przed apelacją. Polska wniosła o wstrzymanie egzekucji, ale sąd tego wniosku nie uwzględnił.
Komentarze