Prawo i Sądy,Wojna i Religia

Ustawa o statusie osoby najbliższej i umowie o wspólnym pożyciu

29.05.2026 Redakcja Dwugłos.pl

Ustawa o statusie osoby najbliższej w związku i umowie o wspólnym pożyciu została 29 maja 2026 r. uchwalona przez Sejm głosami 230 do 198, przy jednym wstrzymującym się. Teraz projekt trafi do Senatu, a stamtąd na biurko prezydenta Karola Nawrockiego.

Projekt rządowy zmienia blisko 200 obowiązujących przepisów i pozwala dwóm osobom – niezależnie od płci – zawrzeć przed notariuszem umowę dającą m.in. prawo do informacji medycznej, wspólnego rozliczenia podatkowego oraz ubezpieczenia zdrowotnego partnera. Nie obejmuje natomiast wspólnej adopcji, dziedziczenia ustawowego ani przysposobienia dziecka partnera. Umowa nie jest zawierana w urzędzie stanu cywilnego, lecz u notariusza, a status „osoby najbliższej” formalnie nie czyni stron rodziną w rozumieniu kodeksu rodzinnego.

Spór toczy się dwutorowo: czy regulacja porządkuje sytuację par nieformalnych zgodnie z orzecznictwem ETPC i TSUE, czy też tylnymi drzwiami tworzy quasi-małżeństwo sprzeczne z art. 18 Konstytucji. Poniżej zestawienie argumentów obu stron, niepewności i obecnych w debacie narracji pobocznych.

ARGUMENTY ZA

Wykonanie wyroku ETPC: Trybunał w Strasburgu w sprawie Przybyszewska i inni przeciwko Polsce z 12 grudnia 2023 r. orzekł naruszenie art. 8 Konwencji przez brak prawnego uznania jakichkolwiek form związków jednopłciowych, a ustawa o osobie najbliższej ma być częściową realizacją tego obowiązku międzynarodowego.
Konkretne uprawnienia administracyjne: Strony umowy zyskają wspólne opodatkowanie analogiczne do małżonków, zaliczenie do I grupy podatkowej w podatku od spadków i darowizn, prawo do informacji o stanie zdrowia partnera oraz możliwość ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny.
Forma kompromisowa wobec PSL: Współautorka projektu Urszula Pasławska z PSL podkreślała, że zrezygnowano z „rewolucji światopoglądowej” na rzecz rozwiązań administracyjno-rejestrowych, a umowa zawierana jest u notariusza, nie w urzędzie stanu cywilnego.
Wysokie poparcie społeczne: W badaniu CBOS dla „Dziennika Gazety Prawnej” z listopada 2025 r. 62,1% respondentów poparło wprowadzenie związków partnerskich dla par jednopłciowych, 35,1% było przeciw, a poparcie rośnie wraz z młodszym wiekiem i wyższym wykształceniem badanych.
Stanowisko organizacji praw człowieka: Helsińska Fundacja Praw Człowieka argumentuje, że projekt porządkuje codzienne życie par – od opieki w szpitalu, przez dziedziczenie testamentowe, po sprawy podatkowe – i nie ingeruje w instytucję małżeństwa.

ARGUMENTY PRZECIW

Niezgodność z art. 18 Konstytucji: Instytut Ordo Iuris twierdzi, że projekt tworzy konkurencyjną wobec małżeństwa instytucję i narusza ochronę konstytucyjną małżeństwa jako związku kobiety i mężczyzny, mimo zaprzeczeń autorów ustawy.
Zapowiedź weta prezydenta: Szef Gabinetu Prezydenta Paweł Szefernaker poinformował, że Karol Nawrocki nie podpisze ustawy, oceniając ją jako legalizację związków partnerskich pod inną nazwą i jako naruszenie konstytucyjnej definicji małżeństwa.
Argument efektu domino: Politycy PiS i Konfederacji powtarzają sekwencję wymienianą wcześniej przez Nawrockiego: związki partnerskie, następnie transkrypcja małżeństw jednopłciowych zawartych za granicą, w dalszej kolejności adopcja dzieci przez pary tej samej płci.
Skala zmian systemowych: Konfederacja ostrzega, że nowelizacja blisko 200 ustaw – od podatkowych po ubezpieczeniowe i mieszkaniowe – oznacza realne zrównanie wielu uprawnień ze statusem małżeńskim, choć autorzy projektu zaprzeczają, że tworzą nową formę związku.
Logika kontraktu w prawie rodzinnym: Ordo Iuris zarzuca, że umowa o wspólnym pożyciu przenosi do prawa rodzinnego logikę negocjowanego kontraktu gospodarczego, obcą dotychczasowej regulacji więzi osobistych i osłabiającą stabilność relacji.
Pominięcie konsultacji: Część komentatorów wskazuje, że obecny projekt powstał jako autopoprawka do wcześniejszego projektu o związkach partnerskich i został zwolniony z części opinii i konsultacji, co dotyczy zarówno strony konserwatywnej, jak i organizacji LGBT+.

NIEPEWNOŚCI

Nie wiadomo, czy ustawa w ogóle wejdzie w życie. Prezydent Karol Nawrocki publicznie zapowiedział weto, a sejmowa większość 230 głosów nie wystarcza do jego odrzucenia, które wymaga 3/5 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów, czyli minimum 276 głosujących „za”.

Niejasny pozostaje pełny zakres zmian. Źródła medialne i organizacje pozarządowe podają różne liczby modyfikowanych przepisów – od „blisko 200″ do nawet 238–240, w zależności od liczenia samej ustawy głównej i ustawy wprowadzającej oraz przyjętych w Sejmie poprawek.

Otwarte jest pytanie, w jakim stopniu nowa ustawa wykonuje wyrok TSUE z 25 listopada 2025 r. w sprawie C-713/23 dotyczący transkrypcji małżeństw jednopłciowych z innych państw UE – sprawa dotyczy innej sytuacji prawnej niż zawieranie krajowych umów o wspólnym pożyciu i bywa traktowana jako odrębny problem regulacyjny.

NARRACJE POBOCZNE

W debacie obecna jest narracja „okrojonego kompromisu z PSL”, według której ostateczny kształt projektu jest wyraźnie słabszy od wcześniejszej propozycji o związkach partnerskich. Równolegle środowiska LGBT+, w tym Kampania Przeciw Homofobii, oceniają projekt jako niewystarczający i powstały bez ich udziału.

W mediach społecznościowych krążą też skrajne teorie spiskowe – od narracji o „zewnętrznym lobby LGBT” sterującym agendą rządu, po przekonanie o ukrytym planie wprowadzenia adopcji dzieci przez pary jednopłciowe wbrew literze ustawy.

SONDAŻ

Czy popierasz uchwaloną przez Sejm ustawę o statusie osoby najbliższej?

FAQ

Czym różni się „osoba najbliższa” od „związku partnerskiego”?

W stosunku do wcześniejszego projektu o związkach partnerskich nowa formuła zakłada zawarcie umowy u notariusza, a nie w urzędzie stanu cywilnego, i pomija m.in. dziedziczenie ustawowe oraz pieczę nad dzieckiem partnera. Nie tworzy formalnego stanu cywilnego.

Co dokładnie zmieni ustawa w codziennym życiu par?

Strony umowy zyskają m.in. dostęp do informacji medycznej, prawo do wspólnego rozliczenia PIT, ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny oraz zaliczenie do I grupy podatkowej w podatku od spadków i darowizn.

Czy ustawa dotyczy wyłącznie par jednopłciowych?

Nie. Umowę o wspólnym pożyciu mogą zawrzeć dwie osoby niezależnie od płci, o ile żadna z nich nie pozostaje w małżeństwie ani w innej takiej umowie.