Ślubowanie sędziów TK w Sejmie – czy było skuteczne i zgodne z prawem?
Ślubowanie sędziów TK w Sejmie bez obecności prezydenta Karola Nawrockiego – złożone 9 kwietnia 2026 r. przez sześcioro wybranych 13 marca sędziów Trybunału Konstytucyjnego – podzieliło środowisko prawnicze i pogłębiło kryzys wokół sądu konstytucyjnego. Czworo sędziów (Krystian Markiewicz, Maciej Taborowski, Marcin Dziurda, Anna Korwin-Piotrowska) nie zostało wcześniej zaproszonych przez prezydenta na ślubowanie do Pałacu Prezydenckiego, mimo dwukrotnych apeli. Dwoje pozostałych (Dariusz Szostek i Magdalena Bentkowska), którzy 1 kwietnia złożyli już ślubowanie przed prezydentem, powtórzyło je w Sejmie z solidarności.
Spór dotyczy kluczowego pytania: czy ślubowanie złożone w Sejmie, wobec zaproszenia skierowanego do prezydenta, ale bez jego fizycznej obecności, spełnia wymóg z art. 4 ust. 1 ustawy o statusie sędziów TK, nakazujący złożenie ślubowania „wobec Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej”. Prezes TK Bogdan Święczkowski dopuścił do orzekania jedynie dwoje sędziów zaprzysiężonych w Pałacu, odmawiając uznania ślubowania czwórki pozostałych.
GŁOSY ZA skutecznością ślubowania w Sejmie
- Nowy zwyczaj: Prof. Ewa Łętowska, sędzia TK w stanie spoczynku, argumentuje, że ślubowanie w Pałacu Prezydenckim to jedynie zwyczaj ukształtowany po 1997 r., nie zaś wymóg konstytucyjny czy ustawowy. Gdy prezydent arbitralnie odmawia udziału, dopuszczalne jest ukształtowanie nowej formuły ceremoniału.
- Obowiązek prezydenta: Helsińska Fundacja Praw Człowieka wskazuje, że zwłoka lub odmowa odebrania ślubowania stanowi delikt konstytucyjny. W ocenie HFPC prezydent nie ma podstaw do selektywnego zapraszania wybranych sędziów.
- Naruszenie konstytucji przez prezydenta: Prof. Lech Garlicki nie ma wątpliwości, że to prezydent naruszył konstytucję, gdyż nie miał prawa odmówić ani przeciągać momentu zorganizowania ślubowania, ani dokonywać oceny merytorycznej sędziów wybranych wyłącznie przez Sejm.
- Wykładnia słowa „wobec”: Dr Marcin Krzemiński w analizie dla Monitora Konstytucyjnego dowodzi, że ustawa nie przyznaje prezydentowi żadnej kompetencji przy ślubowaniu, a zwrot „wobec prezydenta” opisuje jedynie okoliczności czynności sędziego – wskazuje, że treść roty powinna dotrzeć do świadomości głowy państwa, nie zaś że prezydent musi fizycznie przy tym obecny.
- Notarialne potwierdzenie: Prof. Maciej Gutowski przekonuje, że potwierdzony notarialnie dokument z rotą ślubowania, doręczony do Kancelarii Prezydenta, spełnia ustawowy wymóg złożenia ślubowania wobec prezydenta.
GŁOSY PRZECIW skuteczności ślubowania w Sejmie
- Brak podstawy prawnej: Kancelaria Prezydenta w oficjalnym oświadczeniu stwierdziła, że ślubowanie złożone w Sejmie nie znajduje podstawy prawnej i nie wywołuje skutków przewidzianych w ustawie. Zdaniem szefa KPRP Zbigniewa Boguckiego słowo „wobec” oznacza fizyczną obecność prezydenta.
- Nieskuteczność procedury: Prof. Ryszard Piotrowski z UW ocenia, że ślubowanie było nieskuteczne, gdyż odbyło się w formule nieprzewidzianej w ustawie o statusie sędziów TK. Udział w niej może stanowić naruszenie zasady apolityczności i skutkować odpowiedzialnością dyscyplinarną.
- Przekroczenie uprawnień marszałka: Prof. Jacek Zaleśny z UW argumentuje, że dopuszczenie przez marszałka Sejmu do ślubowania w formie nieprzewidzianej ustawą może być uznane za przekroczenie uprawnień. Art. 7 konstytucji wymaga, by każdy organ działał na podstawie przepisu kompetencyjnego.
- Analogia prawna: Prof. Artur Kotowski w analizie dla DoRzeczy porównuje ślubowanie bez prezydenta do złożenia oświadczenia woli o zawarciu małżeństwa bez właściwego organu – czynność jest faktycznie możliwa, ale prawnie bezskuteczna.
- Analiza Ordo Iuris: Instytut wskazuje, że ślubowanie wobec prezydenta stanowi ostatnią czynność doniosłą prawnie, bez której nie dochodzi do skutecznego obsadzenia stanowiska. Dopuszczenie alternatywnej formuły może podważyć ważność przyszłych orzeczeń TK.
NARRACJE POBOCZNE
W debacie pojawiają się głosy, że cały spór nie dotyczy kwestii prawnych, lecz jest rozgrywką o kontrolę nad TK. Część komentatorów wskazuje, że prezydent Nawrocki celowo odebrał ślubowanie od dwojga sędziów, by zapewnić formalnie minimalny skład 11 osób i zabezpieczyć większość orzeczniczą korzystną dla obozu PiS. Koalicja rządząca z kolei jest oskarżana o „hurtowy” wybór sędziów po ponad roku zwłoki – co samo w sobie budzi zastrzeżenia proceduralne.
W mediach społecznościowych obecna jest narracja spiskowa, według której całe zamieszanie wokół TK to zaplanowany scenariusz zmierzający do całkowitego podporządkowania sądownictwa konstytucyjnego jednej stronie politycznej, a rola poszczególnych aktorów – prezydenta, marszałka Sejmu, prezesa TK – jest z góry ustalona. Narracja ta nie znajduje potwierdzenia w weryfikowalnych źródłach.
NIEPEWNOŚCI
Nie jest przesądzone, jak sądy powszechne potraktują ewentualne pozwy o dopuszczenie do orzekania – sędzia Anna Korwin-Piotrowska zapowiedziała złożenie pozwu do sądu pracy. To bezprecedensowa ścieżka i brak orzecznictwa, które pozwalałoby prognozować wynik.
Prezydent zapowiedział złożenie wniosku do TK o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego między prezydentem a Sejmem w trybie art. 189 konstytucji. Nowi sędziowie kwestionują istnienie takiego sporu, a niezależnie od tego sam TK w obecnym składzie jest przez koalicję rządzącą uznawany za częściowo wadliwie obsadzony – co z góry podważa wiarygodność ewentualnego orzeczenia.
Otwarte pozostaje też pytanie, czy dwoje sędziów zaprzysiężonych przez prezydenta (Szostek i Bentkowska) będzie faktycznie orzekać, skoro oboje powtórzyli ślubowanie w Sejmie solidarnie z pozostałą czwórką. Ponadto dwoje z sędziów (Markiewicz i Korwin-Piotrowska) nie złożyło jeszcze rezygnacji ze stanowisk w sądownictwie powszechnym, co może stanowić dodatkową przeszkodę formalną.
SONDAŻ
Czy ślubowanie sędziów TK złożone w Sejmie, bez obecności prezydenta, jest prawnie skuteczne?
FAQ
Czy Konstytucja RP reguluje ślubowanie sędziów TK?
Nie. Konstytucja w art. 194 ust. 1 mówi jedynie o wyborze sędziów TK przez Sejm. O ślubowaniu, jego treści, formie i organie, wobec którego ma być złożone, milczy. Regulację tę zawiera ustawa o statusie sędziów TK z 2016 r. (art. 4 i 5).
Ile sędziów liczy obecnie TK i ilu brakuje do pełnego składu?
Po wyborze sześciorga sędziów 13 marca 2026 r. w TK było 9 sędziów na 15 stanowisk. Prezydent odebrał ślubowanie od dwojga, co dało 11 osób – minimum do orzekania w tzw. pełnym składzie. Koalicja rządząca nie uznaje jednak mandatów dwóch sędziów wybranych w 2015 r. (Piskorskiego i Wyrembaka), co komplikuje rachunki obu stron.
Czy w przeszłości zdarzały się podobne sytuacje?
Tak. W 2015 r. prezydent Andrzej Duda odmówił odebrania ślubowania od trzech sędziów wybranych przez Sejm VII kadencji. TK w wyrokach K 34/15 i K 35/15 orzekł, że prezydent jest zobowiązany odebrać ślubowanie niezwłocznie. Tamci sędziowie nigdy nie objęli urzędów.
Komentarze