Podatek ETS2 od 2028 roku

Podatek ETS w Polsce stał się jednym z najgorętszych tematów debaty publicznej po tym, jak w marcu 2026 roku Rada UE ostatecznie zatwierdziła roczne opóźnienie wejścia w życie systemu ETS2 – nowego mechanizmu obejmującego transport drogowy i ogrzewanie budynków. System ETS2 ma ruszyć w 2028 roku zamiast pierwotnie planowanego 2027 roku.

Spór dotyczy tego, czy rozszerzenie unijnego systemu handlu uprawnieniami do emisji CO2 na gospodarstwa domowe i kierowców jest koniecznym krokiem w walce ze zmianami klimatu, czy też nieproporcjonalnym obciążeniem dla milionów Polaków. Polska należy do krajów, które najsilniej odczują skutki ETS2 – ze względu na dominację paliw kopalnych w ogrzewaniu i długi sezon grzewczy. Rząd Donalda Tuska zabiegał o rewizję systemu na szczytach Rady Europejskiej, ale zarówno koalicja, jak i opozycja krytykują obecny kształt regulacji, choć z różnych pozycji.

GŁOSY ZA systemem ETS

• Redukcja emisji: Europejski System Handlu Emisjami od 2005 roku przyczynił się do ograniczenia emisji w objętych nim sektorach o niemal 48%, co czyni go jednym z najskuteczniejszych narzędzi polityki klimatycznej na świecie.
• Zasada „zanieczyszczający płaci”: ETS2 rozszerza mechanizm rynkowy na sektory, które odpowiadają za ponad 30% emisji CO2 w Polsce – budownictwo i transport – dotychczas nieobjęte żadnym systemem opłat za emisje.
• Fundusz Klimatyczny: Polska ma być największym beneficjentem Społecznego Funduszu Klimatycznego i otrzymać ponad 11 mld euro na lata 2026–2032, co w przeliczeniu daje ok. 49 mld zł na wsparcie najbardziej zagrożonych gospodarstw domowych.
• Walka ze smogiem: Podrożenie paliw kopalnych ma przyspieszać wymianę starych pieców i termomodernizację budynków, co bezpośrednio wpłynie na poprawę jakości powietrza – w Polsce wciąż 36 z 50 najbardziej zanieczyszczonych miast w Europie to miasta polskie.
• Bodziec modernizacyjny: Wyższe koszty ogrzewania paliwami kopalnymi mają skłaniać do inwestycji w pompy ciepła, fotowoltaikę i ocieplanie budynków, co długoterminowo obniża rachunki za energię i uniezależnia od wahań cen surowców.

GŁOSY PRZECIW systemowi ETS

• Wzrost kosztów życia: Według analiz Bertelsmann Institute, przy stawce 60 euro za tonę CO2 roczne koszty ogrzewania w Polsce wzrosną o ok. 1560 zł na gospodarstwo, a przy stawce 180 euro – nawet o ponad 4300 zł.
• Uderzenie w najuboższych: Gospodarstwa domowe o najniższych dochodach przeznaczają na ogrzewanie największy odsetek budżetu, a to właśnie one najczęściej ogrzewają domy węglem i mieszkają w budynkach o najgorszej efektywności energetycznej.
• Brak przygotowania: Raport NIK z 2024 roku wykazał, że z blisko 94 mld zł dochodów ze sprzedaży uprawnień ETS w latach 2013–2023 jedynie 1,3% przeznaczono bezpośrednio na redukcję emisji gazów cieplarnianych, a niemal 90% środków rozpłynęło się w budżecie bez możliwości powiązania z celami klimatycznymi.
• Nierówne obciążenie: Polska ze względu na niższe PKB per capita, surowszy klimat i mniejsze zaawansowanie dekarbonizacji poniesie nieproporcjonalnie wyższe koszty niż kraje Europy Zachodniej i Południowej.
• Ryzyko ucieczki emisji: Krytycy wskazują, że unijne regulacje klimatyczne prowadzą do przenoszenia produkcji poza UE, a Europa odpowiada za ok. 7% globalnej emisji CO2, więc jednostronny wysiłek może nie przynieść globalnego efektu.
• Drożejące paliwa: Szacunki wskazują, że ceny benzyny i oleju napędowego mogą wzrosnąć o 40–50 groszy za litr, co przełoży się na koszty transportu, żywności i praktycznie wszystkich towarów.

NARRACJE POBOCZNE

W polskiej debacie obecny jest silny nurt interpretujący ETS2 jako „podatek nad podatkami” – opłatę nałożoną na obywateli ponad istniejące już akcyzy i VAT na paliwa. Konfederacja domaga się całkowitego wyjścia Polski z systemu, argumentując, że jest on sprzeczny z interesem gospodarczym kraju. Z kolei organizacje ekologiczne zarzucają rządowi, że zamiast przygotowywać Polaków na transformację, wykorzystuje temat ETS2 do retoryki antyunijnej.

W mediach społecznościowych i na forach internetowych pojawiają się także teorie spiskowe sugerujące, że celem ETS2 jest celowe pozbawienie Polaków prawa do ogrzewania domów oraz wymuszenie zakupu samochodów elektrycznych. Tego typu narracje, obecne m.in. na Telegramie i w mniejszych portalach, nie znajdują potwierdzenia w oficjalnych dokumentach unijnych.

NIEPEWNOŚCI

Nie wiadomo jeszcze, jaki będzie ostateczny kształt systemu ETS2 po negocjacjach między Radą UE a Parlamentem Europejskim. Komisja Europejska ma przedstawić zmienione ramy wdrożenia, a Polska zabiega o dalsze przesunięcie terminu lub rewizję całego mechanizmu. Wiceminister klimatu Krzysztof Bolesta przyznał, że rewizja może objąć nawet zrezygnowanie z ETS2.

Kluczową niewiadomą pozostaje cena uprawnień do emisji. Założony pułap cenowy 45 euro za tonę CO2 w pierwszych latach może nie wytrzymać presji rynku, a mechanizmy stabilizacyjne nie zostały jeszcze przetestowane w praktyce. Różnica między scenariuszem bazowym a pesymistycznym oznacza dla polskiej rodziny kilkutysięczną rozpiętość w dodatkowych kosztach.

Nie jest też jasne, czy Polska zdąży przygotować i wdrożyć Krajowy Plan Społeczno-Klimatyczny, który jest warunkiem uruchomienia środków ze Społecznego Funduszu Klimatycznego. Dotychczasowe doświadczenia z wydatkowaniem funduszy z ETS – opisane w raporcie NIK – budzą poważne wątpliwości co do zdolności instytucjonalnej państwa do efektywnego wykorzystania nowych środków.

FAQ

Czym różni się ETS od ETS2?

ETS (od 2005 r.) obejmuje przemysł i energetykę – ok. 10 tys. instalacji w UE. ETS2 to odrębny system, który ma objąć dostawców paliw kopalnych używanych w transporcie drogowym i ogrzewaniu budynków. Formalnie opłaty będą ponosić dostawcy paliw, ale koszty zostaną przeniesione na konsumentów w cenach końcowych.

Kiedy ETS2 wejdzie w życie?

Pierwotny termin to 2027 rok. W listopadzie 2025 r. ministrowie środowiska UE zagłosowali za rocznym odroczeniem, ustalając nowy termin na 2028 rok. Trwają jednak dalsze negocjacje, a ostateczny kształt przepisów wymaga porozumienia z Parlamentem Europejskim.

Ile Polska otrzyma ze Społecznego Funduszu Klimatycznego?

Polska ma być największym beneficjentem funduszu – przewidziano dla niej ponad 11 mld euro na lata 2026–2032. Środki mają trafić na termomodernizację budynków, wymianę źródeł ciepła i wsparcie osób zagrożonych ubóstwem energetycznym. Warunkiem jest przygotowanie Krajowego Planu Społeczno-Klimatycznego.

SONDAŻ

Temat podatku ETS budzi w Polsce silne emocje po obu stronach sporu. Zachęcamy do oddania głosu w poniższym sondażu i podzielenia się swoją opinią w komentarzach.